Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2012

Τα ίδια και τα ίδια συμπεράσματα, ξανά και ξανά...

Όλη μέρα ταλάνιζε σήμερα το μυαλό μου η επικαιρότητα. Ναι ξέρετε ο γέροντας Παΐσιος / Παστίτσιος / Πατρίτσιος / Γιασικεβίτσιος κλπ. Αν, τι και γιατί έπρεπε να γράψω για αυτό το - ευρύτερο - θέμα. Ήθελα να γράψω βλέπετε ούτως ή άλλος. Το είχα ανάγκη. Το θέμα μου έλειπε. Και τελικά το θέμα ήρθε. Άσχετο μεν, αλλά ήρθε. Είναι κάτι απ' το παρελθόν. Προ τριετίας... Ίσως και τετραετίας. Είναι κάτι που μου θύμισε ένας κατ' ευφημισμόν φίλος. Είναι μια φράση από ένα ποίημα του Καββαδία.

Ήταν βγαλμένη απ' τις μέρες που το έπαιζα μορφωμένος (η γραμματιζούμενος που λένε και στα χωριά) γιατί νόμιζα ότι κάτι θα κερδίσω. Ήταν απ' τις μέρες που νόμιζα ότι ήταν ξεχωριστό να κάνεις ότι κάνουν λίγοι. Βέβαια θα μου πείτε εξ ορισμού αυτό είναι, σχεδόν, ξεχωριστό. Σύμφωνοι, όταν το κάνεις ναι, αλλά όταν το επιδεικνύεις; Και ακόμα χειρότερα, όταν το κάνεις για να το επιδυκνύεις;

Όπως και να 'χει, δεν ξέρω αν πρέπει να με κατηγορώ για ότι έκανα τότε. Ή ότι κάνω σήμερα. Ή ακόμα-ακόμα για ότι θα κάνω στο μέλλον. Είναι αυτή η δυναμική κατάσταση της διαμόρφωσης της προσωπικότητας μου, που υπακούει στον παρακάτω νόμο. Κάνω πράγματα, που μελλοντικά τα θεωρώ αισχρά, αλλά δίχως δαύτα πιθανά να μην είχα φτάσει στο σημείο να τα θεωρώ αισχρά και να τα έκανα κάποια άλλη - καλύτερη ή χειρότερη - στιγμή.

Έχω την αμυδρή εντύπωση ότι το έχω ξαναγράψει αυτό. Σίγουρα, πάντως, το έχω σκεφτεί και δουλέψει στο μυαλό μου αρκετές φορές. Και πάντα καταλήγω στο ίδιο. Απλά πρωτύτερα ποτέ δεν παύω να σκέφτομαι μια εποχή της ζωής μου. Αυτό είναι πάντα η αρχή. Το έναυσμα. Και το τέλος είναι μονότονα αλλά ορθά το ίδιο.

Για την ιστορία λοιπόν (δεν μου 'ρχετε σε ποιόν και γιατί το έλεγα. το μόνο που θυμάμαι είναι ότι είχε σοβαρό αντίλογο) αυτό που θυμήθηκα ήταν μια επιφανειακή και κακώς προσεγγισμένη ανάλυση του στοίχου (προφανείς οι λόγοι που δεν την παραθέτω):


Ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;


Παρατίθεται και το συγκεκριμένο ποίημα μελοποιημένο - βεβαίως - απ' τον Θάνο Μικρούτσικο και (χιλιο)τραγουδισμένο από τον Γιάννη Κούτρα.


Κυριακή, 16 Σεπτεμβρίου 2012

Η μοναδικότητα της ζωής και οι εξετάσεις της



«Θέμα σήμερα στην εκπομπή μας η μοναδικότητα των ανθρώπων και πως αυτή τείνει να περιοριστεί – και να αλλοτριωθεί ακόμα, ακόμα – από τις κάθε λογής εξετάσεις που καλούμαστε να δώσουμε. Να περάσουμε όμως αμέσως στην συζήτησή μας και ας πάρει τον λόγο ο πρώτος μας καλεσμένος:»

«Καλησπέρα σε σας και στο κοινό σας. Θα μπω γρήγορα στο θέμα. Κατ’ αρχήν πρέπει να αναγνωρίσουμε το πρόβλημα, για να θέσουμε σωστή βάση στην συζήτησή μας. Λοιπόν το πρόβλημα που τίθεται εδώ είναι η επιρροή των κάθε λογής εξετάσεων στον χαρακτήρα του κάθε ατόμου γενικά, και ειδικότερα σε πιο συγκεκριμένες πτυχές του (λ.χ. την αυτοπεποίθησή του, τον σεβασμό στον εαυτό του κ.ο.κ.). Η σημαντική παρατήρηση εδώ είναι ότι εξετάζουμε κάθε άτομο χωριστά και έξω απ’ την κοινωνία, γιατί αυτή ως σύνολο (ή υποσύνολά της, οπωσδήποτε με μέλη περισσότερα του ενός) συμπεριφέρεται τελείως διαφορετικά σε αντίστοιχα προβλήματα. Περιορίζουμε το πεδίο ενδιαφέροντός μας στις ατομικές εξετάσεις, λοιπόν. Προφανώς σε τέτοιου είδους εξετάσεις ζητείται από το άτομο να αποδείξει τις γνώσεις του σε έναν συγκεκριμένο (αλλά συνήθως ευρύ) τομέα και πάντα κάτω από ένα πεπερασμένο και συνήθως σύντομο χρονικό διάστημα, το οποίο, όπως θα αναφέρουμε και στην συνέχεια, δυσκολεύει πολύ το άτομο.

»Πολλοί τρόποι υπάρχουν για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Επί παραδείγματι αναφέρουμε τις γραπτές εξετάσεις στο σχολείο, τα κάθε λογής προπαρασκευαστικό projects που ανατίθενται σε υπαλλήλους για την ανάληψη μιας δυσκολότερης “δουλειάς” κλπ. Αυτοί και άλλοι πολλοί είναι λοιπόν οι “σύγχρονοι” τρόποι εξετάσεων (τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται γιατί μόνο σύγχρονοι δεν είναι).

»Εύκολα μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει ένα πρώτο, αλλά πολύ βασικό πρόβλημα. Το πρόβλημα της ευρύτητας σε συνδυασμό με το βάθος. Όπως είπαμε και πριν, το πεδίο που καλείτε να γνωρίζει ο εξεταζόμενος συνήθως είναι αρκετά εκτεταμένο, με πολλά λεπτά σημεία και πολλές, ιδιότροπες συνήθως, παραδοχές. Ως εκ τούτου η εκ των προτέρων μελέτη του αντικειμένου χρειάζεται πάρα πολύ χρόνο αλλά και μια ποικιλία πηγών για καλύτερη ανάγνωση και περισσότερη εμβάθυνση. Ο χρόνος είναι κάτι που, δυστυχώς, δεν είναι άπλετο. Οπότε και η μελέτη δεν μπορεί να είναι εκτεταμένη, ούτε να εμβαθύνει ιδιαίτερα. Από την άλλη πλευρά, έχει αποδειχθεί πως ο εξεταστής (ο οποίος αντικειμενικά έχει καλύτερη γνώση του αντικειμένου από τον εξεταζόμενο, σε ένα μέρος του αντικειμένου τουλάχιστον) αντί να αναγνωρίζει, λόγω εμπειρίας, το προαναφερθέν πρόβλημα, όχι μόνο δεν το κάνει, αλλά προσπαθεί να δοκιμάσει τον εξεταζόμενο στα ποιο λεπτά και δύσκολα σημεία του αντικειμένου που αυτός κατέχει.

»Κατά τον εξεταστή αυτός είναι ο τρόπος για να δει αν ο εξεταζόμενος έχει κατανοήσει το αντικείμενο σε βάθος και γύρω απ’ όλες του τις πτυχές. Κατ’ εμέ αυτός είναι ο τρόπος για να εκδικηθεί (να πάρει το αίμα του πίσω που λέμε στην αργκό) ο εξεταστής τον εξεταζόμενο, γιατί ο πρώτος έχει χαραμίσει χρόνια απ’ την ζωή του για να κατανοήσει κάτι και θέλει απλά να αποδείξει, στον εαυτό του πρωτίστως, ότι αυτό δεν ήταν μάταιο και άχρηστο συνάμα.

»Σε δεύτερο επίπεδο έρχεται και το πρόβλημα του χρόνου. Όχι ο χρόνος της προετοιμασίας που αναφέραμε πριν, αλλά ο χρόνος που ο εξεταζόμενος έχει στην διάθεσή του για να δείξει στον εξεταστή ότι κατέχει καλά το αντικείμενο που εξετάζεται είναι αρκετά μικρός. Τόσο μικρός, ώστε να μην μπορεί ο εξεταζόμενος να μάθει νέα πράματα, στοχευόμενα, ώστε να δείξει στον εξεταστή αυτά που θέλει να δει. Τόσο μικρός, επίσης, ώστε, μερικές φορές, να μην φτάνει στον εξεταζόμενο καλά-καλά να επεξεργαστεί τις ερωτήσεις του εξεταστή. Αυτό γίνεται διότι ο εξεταστής (λόγω της μεγάλης τριβής του με το αντικείμενο) δύσκολα ξεχωρίζει ποια θέματα χρειάζονται κριτική και έντονη σκέψη για την εξεύρεση λύσης και ποια απλά είναι εφαρμογές ήδη υπάρχουσας θεωρίας (το πρόβλημα προφανώς είναι πως θεωρεί ότι όλα τα ερωτήματά του εμπίπτουν στην δεύτερη κατηγορία).

»Αυτά είχα να πω εγώ. Ελπίζω να κατέδειξα σαφώς το πρόβλημα. Ευχαριστώ για την πρόσκληση, αλλά και για την προσοχή σας.»

«Ωραία λοιπόν, και αφού τώρα αναγνωρίσαμε το πρόβλημα σε θεωρητικό επίπεδο νομίζω ήρθε η ώρα να περάσουμε στον δεύτερό μας καλεσμένο που θα μας μιλήσει για το αντίκτυπο που έχει αυτό το πρόβλημα στην προσωπικότητα και την ατομικότητα του καθενός. Παρακαλώ!»

«Καλησπέρα και από μένα. Λοιπόν, αφού τώρα έχουμε μιλήσει για το πρόβλημα, αλλά και για κάποιες πιθανές αιτίες του, νομίζω μπορούμε να πάμε και στις προεκτάσεις του στο άτομο και στον χαρακτήρα του.

»Φαντάζομαι πως όλοι, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, έχετε βρεθεί κάτω από την πίεση εξετάσεων, και όχι μόνο αυτό, αλλά έχετε αποτύχει κιόλας σε κάποιες. Θέλω κατ’ αρχήν να φέρετε στο μυαλό σας το συναίσθημα που νιώσατε τότε. Ας με διορθώσετε και ‘σεις, αλλά εγώ σε αντίστοιχες καταστάσεις νοιώθω συνήθως απογοήτευση για τον εαυτό. Νοιώθω επίσης πως εγώ είμαι ο υπαίτιος της αποτυχίας που δεν είχα μελετήσει καλά και με πολύ ζήλο το αντικείμενο. Βέβαια αυτά είναι τα πρώτα που μου έρχονται στο μυαλό. Κατόπιν σκέψεως και περαιτέρω επεξεργασίας των γεγονότων καταλήγω να συμφωνώ με τον προλαλήσαντα συνάδελφο αλλά αυτό δεν μας αφορά, προς ώρας. Αναγνωρίζω ότι αυτή η αφαίρεση δεν είναι απαραίτητα σωστή για όλους ανεξαιρέτως, αλλά η εμπειρία έχει δείξει ότι ο μέσος άνθρωπος αντιδρά έτσι.

»Αυτά λοιπόν τα, αντικειμενικά, αρνητικά συναισθήματα είναι που έχουν πολύ κακή επιρροή στο άτομο. Γεννούν απογοήτευση και μη εμπιστοσύνη προς της δυνατότητες του. Αυτή η μη πίστη στις δυνατότητες γεννά υπαρξιακά προβλήματα, όπως ας πούμε: “δεν είμαι ικανός/ή για τίποτε”, “έχω μηδαμινές γνώσεις”, “δεν θα πάω μπροστά με την ζωή μου” κ.ο.κ. Ως καταρράκτης, η ψυχολογία του ατόμου πέφτει ακόμα πιο χαμηλά και το φαινόμενο συνεχίζεται μέχρι ενός σημείου βέβαια. Και αυτό το σημείο είναι αρκετά σημαντικό. Βέβαια ο ρόλος του σημείου αυτού, θα αναλυθεί παρακάτω από άλλο συνάδελφο και δεν θα επεκταθώ εγώ εδώ.

»Κλείνοντας, θέλω να αναφέρω πως αυτή η ανάλυση μοιάζει απλοϊκή, αλλά σαφώς δεν είναι. Αυτός είναι και ο λόγος που στην αρχή σας παραίνεσα να θυμηθείτε τον εαυτό σας όταν βρισκόταν κάτω από αντίστοιχη κατάσταση. Η ψυχολογική κατάσταση αμέσως μετά από μια αποτυχία είναι αρκετά σημαντική και είναι, άλλωστε, αυτή που θα καθορίσει την μετέπειτα πορεία του ατόμου.

»Κάπου εδώ θα σας καληνυχτίσω εγώ, μιας και πρέπει να φύγω, λόγω αναλυμένων υποχρεώσεων.»

«Ευχαριστούμε πολύ. Θα περάσουμε τώρα και στον τελευταίο μας καλεσμένο για απόψε, ο οποίος και θα μας μιλήσει για πιθανές λύσεις στο πρόβλημα, όχι τόσο από την σκοπιά της αλλαγής της φιλοσοφίας των εξετάσεων (αυτή άλλωστε δεν είναι άμεσα στο χέρι του εξεταζόμενου να γίνει), όσο απ’ την ψυχολογική σκοπιά και την ανάκτηση της χαμένης αυτοπεποίθησης των ατόμων».

«Καλησπέρα και από μένα λοιπόν. Όπως αναφέρατε και ‘σεις έμμεσα στον πρόλογό σας, μια προφανείς λύση στο παραπάνω πρόβλημα θα ήταν η αλλαγή του τρόπου εξέτασης και πιστοποίησης της γνώσης. Εδώ δεν θα επεκταθούμε στον λόγο για τον οποίο δεν γίνεται αυτό, μιας και δεν είναι ο σκοπός μας άλλωστε.

»Σκοπός μας είναι να λύσουμε το πρόβλημα από την σκοπιά του ατόμου. Κάτω απ’ αυτή την προσέγγιση, λοιπόν, το σημαντικότερο σημείο είναι το πότε το άτομο θα καταλάβει ότι η αποτυχία στις εξετάσεις δεν οφείλεται στην δική του αγνωσία, αλλά στον κομπλεξισμό του εξεταστή. Εάν αυτό γίνει σχετικά νωρίς (ποσοτικά μπορούμε να το προσδιορίσουμε μέσα στις 5-10 πρώτες αποτυχίες) τότε δεν θα αρχίσει καν να μην πιστεύει στον εαυτό του και στις γνώσεις του και τίποτε δεν θα αλλάξει απ’ το προ των αποτυχιών άτομο.

»Όταν οι αποτυχίες αυξάνονται τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα. Εδώ είναι που πρέπει να επέμβουμε, κατ’ αρχήν ως φίλοι. Σαν μια πρώτη προσέγγιση μπορούμε να αναφέρουμε όλα όσα είπαν οι δύο προηγούμενοι συνάδελφοι στο άτομο. Αυτά είναι βασικά αλλά και σημαντικά επιχειρήματα στον αγώνα να γίνει καταληπτό ότι το πρόβλημα είναι του εξεταστή και όχι του εξεταζόμενου.

»Σε δεύτερη προσέγγιση έρχεται η απόδειξη των γνώσεων που κατέχει το άτομο με την βοήθεια φιλικών προσώπων. Αυτή η απόδειξη μπορεί να γίνει επί παραδείγματι με συζητήσεις πάνω στο αντικείμενο της αποτυχίας, ώστε να έρθουν στην επιφάνεια η γνώσεις που έχει ως προς αυτό και να πιστέψει ξανά στον εαυτό του. Βέβαια αυτός δεν είναι ο μοναδικός τρόπος και η εξεύρεση αντίστοιχης λύσης επαφίεται στην ατομικότητα του καθενός.

»Αν ξεπεραστεί και αυτό το στάδιο τότε τα πράγματα είναι αρκετά πιο δύσκολα και συνήθως οι εξωτερικές παρεμβάσεις δεν βοηθούν περαιτέρω. Από εκεί και πέρα πρέπει το άτομο μόνο του να κάνει όλες τις παραπάνω σκέψεις, να τις πιστέψει και τέλος να ανακτήσει την χαμένη του αυτοπεποίθηση. Προφανές είναι νομίζω πως αυτό είναι αρκετά πιο δύσκολο απ’ τα προηγούμενα, μιας και σ’ αυτό το σημείο η απογοήτευση και η μη πίστη στον εαυτό του ατόμου είναι αρκετά αυξημένη.

»Αυτά είχα να πω και ‘γω απ’ την πλευρά μου. Ελπίζω να βγήκε ένα σημαντικό συμπέρασμα από την συζήτησή μας.»

«Ευχαριστούμε πολύ και τον τελευταίο μας καλεσμένο για σήμερα. Νομίζω έγινε αρκετά φανερό το πώς επηρεάζει αυτός ο λανθασμένος τρόπος προσέγγισης των εξετάσεων από τους εξεταστές τους σύγχρονους ανθρώπους, και πως τους οδηγεί σε ένα τέλμα, όσων αφορά την ψυχολογία τους, πράγμα που έχει μεγάλο αντίκτυπο ακόμα και την καθημερινή ζωή τους. Ευχαριστούμε που μας ακούσατε. Καλό σας βράδυ».


Υ.Γ.1: Οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα ή και καταστάσεις είναι τελείως συμπτωματική και ουδεμία σχέση έχει με την πραγματικότητα.

Υ.Γ.2: Η τρέχουσα εξεταστική περίοδος σε Α.Ε.Ι. - Τ.Ε.Ι., ΔΕΝ αποτελεί αφορμή της συγγραφής του παραπάνω κειμένου.